Tahran yönetimi, dini lider Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesinin ardından kritik bir geçiş sürecine girdi. ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen saldırı neticesinde boşalan liderlik makamı için anayasal prosedürler işletilmeye başlandı. Yaklaşık 37 yıldır İran’ın en tepesindeki isim olan Hamaney’in yokluğu, hem ülkede hem de bölge genelinde stratejik dengelerin değişebileceği bir dönemi işaret ediyor.
İran’da dini liderlik görevini geçici olarak yürütmek üzere Anayasa Koruma Konseyi üyesi Ali Rıza Arafi görevlendirildi. Söz konusu atamanın geçici liderlik konseyi tarafından alınan kararla gerçekleştirildiği bildirildi. Yaşanan bu ani değişimle birlikte ülkede siyasi belirsizlik hakim olurken, güvenlik kaygılarının da arttığı gözlemleniyor.
Başlıklar
HAMANEY’İN CENAZESİ ENKAZDAN ÇIKARILDI
İsrail’e ait savaş uçaklarının Hamaney’in ikametgahını hedef aldığı hava saldırısında, dini liderin ailesinden bazı fertlerin de yaşamını yitirdiği öne sürüldü. Paylaşılan iddialara göre, Hamaney’in cansız bedeni enkaz altından çıkarıldı ve vücudunda şarapnel parçalarının isabet ettiği noktalar tespit edildi. Konuya ilişkin İranlı resmi otoritelerden henüz detaylı bir bilgilendirme yapılmadı.
YENİ LİDERİ UZMANLAR MECLİSİ BELİRLEYECEK
İran Anayasası’nda yer alan hükümlere göre, ülkenin kalıcı dini lideri Ayetullahlardan meydana gelen Uzmanlar Meclisi (Meclis-i Hobregan) tarafından seçiliyor. Bu doğrultuda meclisin Tahran’da bir araya gelerek yeni “Rehber”i (Veliyy-i Fakih) seçmesi planlanıyor. Yetkililer, seçim sürecinin bir veya birkaç oturumda neticelenebileceğini belirtiyor.
Yeni bir lider resmi olarak ilan edilene kadar, anayasal yetkiler üçlü bir heyet tarafından devralındı. Bu heyette Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Yargı Erki Başkanı yer alıyor. Sürecin işleyişi tamamen İran Anayasası’ndaki resmi düzenlemelere göre yürütülüyor.
LİDERLİK KOLTUĞU İÇİN ADI GEÇEN ADAYLAR
Her ne kadar geçici görev Ali Rıza Arafi’ye verilmiş olsa da, kalıcı liderlik makamı için bazı üst düzey isimler kamuoyunda konuşuluyor. Bu isimler arasında şunlar bulunuyor:
- Gulam Hüseyin Muhsini Ejei
- Ali Rıza Arafi
- Sadık Laricani
- Hasan Humeyni
- Hasan Ruhani
- Seyyid Müçteba Hamaney
Adaylar arasında özellikle Hasan Humeyni isminin ön planda olduğu belirtilse de, sürecin sürpriz bir isimle sonuçlanabileceği ihtimali de değerlendiriliyor.
ALİ RIZA ARAFİ KİMDİR?
1959 yılında İran’ın Meybod şehrinde dünyaya gelen Ali Rıza Arafi, dini eğitimini Kum şehrindeki medreselerde tamamladı. İran’daki dini eğitim sisteminde uzun yıllar boyunca kritik görevlerde bulunan Arafi, şu an yasaların İslam hukukuna uygunluğunu denetleyen Anayasa Koruma Konseyi bünyesinde çalışıyor. Askeri veya güvenlik kökenli bir geçmişi bulunmayan Arafi, daha çok dini bürokrasi ve eğitim odaklı bir figür olarak tanınıyor.
SÜRECİN BÖLGESEL VE YEREL ETKİLERİ
Uzman görüşlerine göre, seçilecek yeni dini lider sadece İran’ın iç işleyişini değil, bölgedeki askeri ve diplomatik atmosferi de kökten etkileyecek. Göreve daha ılımlı bir profilin gelmesi durumunda diplomasi trafiğinin yoğunlaşabileceği, mevcut politik çizgiyi koruyacak bir ismin seçilmesi halindeyse gerginliğin artarak devam edebileceği tahmin ediliyor.
