Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), teknolojik imkanları seferber ederek kayıt dışı istihdam ve sahte sigortalılıkla mücadelesini yeni bir boyuta taşıdı. Gelişmiş algoritmalar ve yapay zekâ desteğiyle milyonlarca veriyi tarayan kurum, fiilen bir işte çalışmadığı halde sigortalı gösterilen kişileri tek tek gün yüzüne çıkarıyor. Bu dijital kuşatma ile usulsüz yollarla elde edilen emeklilik haklarının engellenmesi amaçlanıyor.
Konuyla ilgili güncel verileri köşesine taşıyan Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, özellikle “hatır sigortası” olarak bilinen yöntemlerin doğurduğu ağır sonuçlara dikkat çekti.
Başlıklar
USULSÜZ SİGORTALILIKTA “HATIR” DÖNEMİ KAPANIYOR
Vatandaşların ilettiği şikayetleri değerlendiren Karakaş, birçok kişinin sigortalı göründüğü şirketin faaliyet alanını, adresini ve hatta adını dahi bilmediğini vurguladı. SGK mevzuatına göre bir kişinin sigortalı sayılabilmesi için işverene bağlılık ve fiili çalışma şartlarının yerine getirilmesi zorunlu tutuluyor. Bu temel şartlardan birinin bile eksikliği, sigortalılık sürecinin tamamen geçersiz sayılmasına neden oluyor.
DİJİTAL TAKİPTE 100 AYRI KRİTER
SGK’nın 2016 yılında hayata geçirdiği “Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi”, denetimlerde devrim yarattı. 2011-2016 yılları arasındaki süreçte kayıt altına alınan 4,6 milyon iş yeri detaylı analizlerden geçirildi. Yaklaşık 100 farklı parametreyi baz alan sistem; prim ödeme alışkanlıklarından iş kolu uyumuna, çalışan sayısından mali tablolara kadar her detayı inceliyor. Bu sayede riskli işletmeler çok daha kısa sürede tespit edilebiliyor.
245 BİN 740 KİŞİNİN EMEKLİLİĞİNE İPTAL ŞOKU
Projenin 2025 yılına kadar uzanan 16 farklı aşamasında ulaşılan rakamlar durumun ciddiyetini gözler önüne serdi. Sadece son iki fazda bile yüzlerce paravan işletme deşifre edildi. 15’inci fazda 128 iş yerinde 18 bin 191 sahte sigortalı saptanırken 487,5 milyon liralık borç tahakkuk ettirildi. 16’ncı fazda ise 195 iş yerinde 20 bin 578 sahte sigortalı bulunurken 1,27 milyar liralık kamu zararı ortaya çıkarıldı. Proje genelinde ise toplam 3 bin 273 sahte iş yeri üzerinden bildirim yapan 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi.
MAAŞLAR VE SAĞLIK HARCAMALARI FAİZİYLE GERİ ALINACAK
Sahte sigortalılık tespiti sonrası yaptırımlar sadece iptal işlemiyle sınırlı kalmıyor. SGK, emekli maaşı bağlanan kişilerin ödemelerini derhal keserken, geçmişte yapılan tüm maaş ödemelerini yasal faiziyle birlikte geri istiyor. Bunun yanı sıra, bu kişilerin faydalandığı tüm sağlık hizmetlerinin bedeli de tahsil ediliyor. Ayrıca, usulsüz sistemi kuranlar ve bu imkandan yararlananlar hakkında adli merciler tarafından cezai işlemler başlatılıyor.
